Medicatie waar je zwaarder van wordt?!
Er wordt veel gesproken over medicijnen waardoor mensen afvallen. Op internet, in talkshows en op sociale media lijkt het soms alsof iedereen het heeft over de nieuwste afslankmedicatie. Ook bekende Nederlanders delen hun ervaringen, zoals onlangs Paul de Leeuw.
Maar wat veel minder aandacht krijgt, is dat er óók medicijnen bestaan waarvan je juist kunt aankomen. Denk bijvoorbeeld aan corticosteroïden, antidepressiva, antipsychotica, sommige medicijnen tegen diabetes of middelen tegen epilepsie. Mensen die deze medicijnen gebruiken, hebben daardoor vaak letterlijk meer moeite om af te vallen.
Belangrijke medicijnen die gewichtstoename kunnen veroorzaken zijn onder andere:
- Corticosteroïden, zowel lokaal gebruikt als in tabletten of injecties.
- Medicatie tegen hoge bloeddruk, met name bètablokkers en alfablokkers.
- Antidepressiva, zoals mirtazapine, citalopram, paroxetine en lithium.
- Antipsychotica, waaronder olanzapine, risperidon, clozapine en quetiapine.
- Anti-epileptica, zoals carbamazepine, valproïnezuur en gabapentine.
- (Zenuw)pijnstillers, zoals pregabaline en amitriptyline.
- Antidiabetesmedicatie, waaronder insuline en glimepiride.
- Mogelijk ook maagzuurremmers (protonpompremmers).
- Mogelijk ook allergiemedicatie, zoals antihistaminica.
Kort of lang gebruik
Natuurlijk gaat het hierbij meestal niet om kortdurend gebruik, maar vooral om medicijnen die langere tijd worden gebruikt. Hoe langer bepaalde middelen worden gebruikt, hoe groter de kans dat ze invloed hebben op gewicht, eetlust, vocht vasthouden of stofwisseling.
Bij het gebruik van longpuffers, crèmes en neussprays met corticosteroïden werd in onderzoeken een duidelijke toename in gewicht gezien. Bij tabletten en injecties nam vooral de buikomvang toe. Dat is belangrijk, omdat buikvet sterk samenhangt met gezondheidsrisico’s zoals diabetes en hart- en vaatziekten.
Allergisch asthma
Daarnaast speelt ook mee dat mensen met obesitas regelmatig de diagnose ‘allergisch astma’ krijgen, terwijl dit lang niet altijd klopt. Onderzoek laat zien dat slechts ongeveer de helft van deze diagnoses daadwerkelijk astma betreft. Bij ernstig overgewicht wordt het longvolume kleiner en neemt de weerstand in de luchtwegen toe. Daardoor kunnen klachten ontstaan zoals benauwdheid, piepen en kortademigheid — klachten die sterk op astma lijken, maar niet altijd door astma worden veroorzaakt.
Antipsychotica
Bij antipsychotica speelt bovendien mee dat deze medicijnen invloed hebben op de werking van honger- en verzadigingshormonen. Hierdoor ervaren mensen vaak meer trek, eten ze gemakkelijker meer en kunnen ze sneller aankomen in gewicht. Vooral middelen zoals olanzapine en clozapine staan bekend om dit effect. Soms wordt daarom metformine ingezet om de eetlust wat meer te remmen of om de stofwisseling gunstig te beïnvloeden. Ook GLP-1-medicatie wordt steeds vaker onderzocht of gebruikt om gewichtstoename door antipsychotica te beperken.
Diabetes medicatie en Betablockers
Ook bij diabetesmedicatie kan gewichtstoename optreden. Hoge doseringen insuline stimuleren de opslag van vet, waardoor mensen gemakkelijker aankomen. Daarnaast kunnen bètablokkers de rustverbranding verlagen. Het lichaam verbruikt daardoor in rust minder energie, wat afvallen extra moeilijk maakt.
Altijd in overleg met je arts afbouwen
Mocht je denken dat medicatie invloed heeft op jouw gewicht, verander of stop dan nooit op eigen initiatief met deze medicijnen. Overleg dit altijd met de arts die ze heeft voorgeschreven. Soms zijn er alternatieven beschikbaar met minder invloed op het gewicht, maar dat verschilt per situatie en moet zorgvuldig worden beoordeeld.
Bij het afbouwen van bijvoorbeeld maagbeschermers of medicatie tegen zenuwpijn kunnen tijdelijk ontwennings- of afkickverschijnselen ontstaan. Daardoor kunnen klachten soms even toenemen. Dat is vervelend, maar hoort helaas regelmatig bij het afbouwen van bepaalde medicijnen. Kies daarom een moment dat past bij je situatie en bouw medicatie altijd rustig en in overleg met een arts of apotheker af.
De medicatie is niet slecht
Dat betekent niet dat deze medicijnen “slecht” zijn — vaak zijn ze noodzakelijk en belangrijk voor de gezondheid. Maar het helpt wel om te begrijpen dat gewichtstoename soms een bijwerking van behandeling is, en niet simpelweg een gebrek aan discipline of motivatie.
Je kunt het vergelijken met iemand met een versleten knie. Bewegen blijft mogelijk en belangrijk, maar het kost meer moeite en gaat minder vanzelf. Zo ervaren veel mensen die deze medicatie gebruiken ook het afvallen: alsof ze voortdurend wind tegen hebben.
Er zijn meer redenen waarom mensen aankomen of moeilijk kunnen afvallen, vul de vragenlijst in op checkoorzakenovergewicht en mogelijk is er meer aan de hand.